Project:Sandbox

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym
MATERIAŁ REKOMENDOWANY PRZEZ KOMENDĘ GŁÓWNĄ PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ

Niniejszy materiał jest przeznaczony dla uczestników i absolwentów zajęć z tego zakresu prowadzonych w Szkołach i Ośrodkach Szkolenia PSP. Materiał ten nie może zastąpić czynnego uczestnictwa w zajęciach, a jedynie stanowi uzupełnienie omawianych tam zagadnień. Ponadto wiedza w tym zakresie podlega ciągłej ewaluacji dlatego ważne jest stałe śledzenie aktualnej literatury i doskonalenie umiejętności z tego zakresu.

Rok wydania: 2019

Nadzór nad opracowaniem:

 * nadbryg. Tadeusz Jopek

Opracowanie:

 * Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym - mł. bryg. Artur Ankowski
 * Zagrożenia powodowane przez materiały niebezpieczne - bryg. Marek Poterek, st. kpt. Dawid Kręciwilk, Michał Łupiński
 * Środki ochrony indywidualnej - kpt. Adam Derda
 * Urządzenia i techniki pomiarowe - mł. bryg. Piotr Chruściel
 * Techniki kontrolowania emisji substancji niebezpiecznych - mł. bryg. Artur Ankowski
 * Działania ratownicze - bryg. Marek Poterek, mł. bryg. Mariusz Przygoda, mł. bryg. Artur Ankowski
 * Dekontaminacja - bryg. Marek Poterek

Konsultacje merytoryczne:

 * mł. ogn. Marcin Glinka
 * Michał Łupiński
 * przedstawiciele jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej

Opracowanie redakcyjne:

 * mł. bryg. Artur Ankowski

W skrypcie wykorzystano fotografie i rysunki autorów poszczególnych rozdziałów. W przypadku obrazów z publikacji zewnętrznych i stron internetowych – źródła znajdują się pod zapożyczonym materiałem. Zawarte treści są zgodne z programem szkolenia.

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym
Podstawowymi uregulowaniami prawnymi normującymi organizację ratownictwa chemicznego i ekologicznego są:
 * Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej,
 * Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego,
 * Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej,
 * Zasady organizacji ratownictwa chemicznego i ekologicznego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym.

Dodatkowe zagadnienia uzupełniające tematykę zostały zawarte w normach, rozporządzeniach i innych dokumentach określonych w dalszej części opracowania.

Ratownictwo chemiczne − zespół czynności podjętych w celu ratowania życia i zdrowia ludzi oraz środowiska podczas likwidacji bezpośrednich zagrożeń stwarzanych przez substancje niebezpieczne.

Ratownictwo ekologiczne − zespół czynności podjętych w celu ratowania środowiska poprzez ograniczenie lub likwidację skażeń z zastosowaniem skutecznych zabezpieczeń lub środków neutralizujących.

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne w zakresie podstawowym realizują:
 * wszystkie jednostki ratowniczo-gaśnicze Państwowej Straży Pożarnej (JRG PSP),
 * jednostki ochrony przeciwpożarowej, w tym jednostki OSP włączone do ksrg, które zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolność do realizacji tych zadań według posiadanych możliwości organizacyjno-sprzętowych i wyszkolenia,
 * inne podmioty ratownicze współpracujące z ksrg, które zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolność do realizacji tych zadań według posiadanych możliwości organizacyjno-sprzętowych i wyszkolenia.

Zakres podstawowy ratownictwa chemicznego i ekologicznego obejmuje:
 * rozpoznanie i zabezpieczenie miejsca zdarzenia oraz wyznaczenie strefy zagrożenia,
 * podjęcie próby identyfikacji zagrożenia – źródło informacji np.: kierowca, konwojent, maszynista, pracownicy zakładu, oznakowanie pojazdów i opakowań, dokumenty przewozowe, dokumentacja techniczno-ruchowa, plany ratownicze itp.,
 * ewakuację poszkodowanych i zagrożonych ludzi oraz zwierząt poza strefę zagrożenia,
 * ostrzeganie i alarmowanie o zagrożeniu oraz informowanie o zasadach zachowania się,
 * przeprowadzenie pomiarów za pomocą dostępnych przyrządów,
 * ograniczanie skutków wycieku substancji ropopochodnych,
 * stawianie kurtyn wodnych,
 * prowadzenie czynności w zakresie dekontaminacji wstępnej ludzi na granicy strefy zagrożenia przy użyciu dostępnego sprzętu,
 * kwalifikowaną pierwszą pomoc poza strefą zagrożenia,
 * współdziałanie z innymi podmiotami ratowniczymi, w tym z SGR CHEM-EKO lub ZRCHEM,
 * wykonywanie innych czynności wg posiadanego sprzętu oraz wiedzy w danym zakresie.

W przypadku jednostek, które nie spełniają standardu wyposażenia w zakresie podstawowym, a także OSP oraz innych podmiotów ratowniczych współpracujących z ksrg, które nie zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolności do realizacji zadań ratownictwa chemicznego i ekologicznego, pierwszy zastęp przybyły na miejsce zdarzenia realizuje następujące zadania:
 * określenie warunków zewnętrznych zdarzenia, w tym zjawiska towarzyszące zdarzeniu np.: pożar, wybuch, opary, efekty dźwiękowe, stan nasycenia infrastrukturą techniczną, itp.,
 * podejmuje próbę identyfikacji substancji chemicznej – źródło informacji np.: kierowca, konwojent, maszynista, pracownicy zakładu, oznakowanie pojazdów i opakowań, dokumenty przewozowe, dokumentacja techniczno-ruchowa, plany ratownicze, itp.,
 * zabezpiecza miejsce zdarzenia i wyznacza strefę zagrożenia,
 * ustala liczbę osób poszkodowanych i zagrożonych (bez wchodzenia w strefę zagrożenia),
 * realizuje co najmniej pierwszą pomoc poza strefą zagrożenia,
 * ostrzega ludność o zagrożeniu i w razie konieczności ewakuuje ludzi, zwierzęta i mienie poza strefę zagrożenia,
 * wykonuje inne czynności według posiadanego sprzętu oraz wiedzy w danym zakresie,
 * przekazuje informacje do właściwego Stanowiska Kierowania KM/P PSP.

Zasady bezpieczeństwa zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz. 1115) – rozdział czwarty – szkolenie oraz rozdział piąty – bezpieczeństwo i higiena służby podczas akcji ratowniczych, a także w wytycznych organizacji ratownictwa chemicznego.

Poniżej opisano elementarne zasady bezpieczeństwa strażaków lub ratowników w ratownictwie chemicznym (również specjalistycznym).

ZASADA I - Na etapie dojazdu do miejsca zdarzenia oraz wstępnego ustawienia pojazdów ratowniczych stosować poniższe zasady:
 * w miarę możliwości dojechać do miejsca zdarzenia oraz ustawić pojazdy z wiatrem oraz w górnych partiach terenu,
 * przestrzegać minimalnej odległości od miejsca zdarzenia:
 * dla gazów oraz dla substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie wybuchem – nie mniej niż 150 m,
 * dla substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie promieniowaniem jonizującym – nie mniej niż wstępny promień strefy awaryjnej (3 m, zalecane 30 m),
 * dla pozostałych substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie – nie mniej niż 50 m,
 * w przypadku dokładniejszego rozpoznania okoliczności zdarzenia lub określenia wielkości strefy przyrządami pomiarowymi lub przeprowadzenia analizy substancji niebezpiecznej, minimalna odległość określona w ppkt. 2 może zostać zmieniona,
 * zapewnić możliwość wycofania sił i środków,
 * uwzględniać warunki meteorologiczne (temperaturę, opady, wyładowania atmosferyczne i inne),
 * uwzględniać dynamikę sytuacji,
 * uwzględnić obecną infrastrukturę, ukształtowanie oraz inne właściwości terenu.

ZASADA II - Stosować odpowiedni sprzęt ochrony osobistej strażaków lub ratowników, adekwatny do zagrożenia i okoliczności zdarzenia. Dobór sprzętu powinien uwzględniać m.in.:
 * stężenia wybuchowe tlenu oraz substancji toksycznych w otoczeniu,
 * właściwości substancji niebezpiecznej,
 * odporność chemiczną sprzętu.

ZASADA III - Rozpoznać substancję chemiczną i miejsce zdarzenia oraz wyznaczyć strefę zagrożenia (stosować dostępne przyrządy służące do detekcji i pomiarów).

ZASADA IV - Stosować absolutne pierwszeństwo działań dla ratowania zagrożonych ludzi.

ZASADA V - Bezpieczeństwo strażaków lub ratowników: ZASADA VI - Bezpośrednie działania ratownicze w strefie zagrożenia mogą prowadzić odpowiednio przeszkoleni ratownicy.
 * działania w strefie zagrożenia muszą być prowadzone przez minimum 2 strażaków lub ratowników,
 * strażacy lub ratownicy pracujący w strefie zagrożenia muszą być asekurowani minimum przez dwóch ratowników wyposażonych w sprzęt ochronny o takim samym stopniu zabezpieczenia, jak ratownicy pracujący w strefie,
 * należy utrzymywać łączność z ratownikami pozostającymi w strefie I i pozostającymi w asekuracji,
 * należy kontrolować czas przebywania strażaków lub ratowników w strefie zagrożenia,
 * unikać wprowadzania nadmiernej liczby strażaków lub ratowników do strefy bezpośredniego zagrożenia,
 * w razie potrzeby przed wejściem strażaków lub ratowników do strefy należy przygotować obszar dekontaminacji wstępnej strażaków i ratowników.

ZASADA VII - Zdarzenie chemiczne może nagle zmienić swój charakter (pożar, wybuch, niebezpieczna reakcja), należy bezwzględnie przestrzegać „reguły 10 minut", tj. w procesie decyzyjnym należy przewidywać rozwój sytuacji z wyprzedzeniem 10 minut.

ZASADA VIII - Należy zwracać uwagę na otoczenie i zjawiska towarzyszące akcji ratowniczej, ponieważ mogą one powodować dodatkowe zagrożenia.

ZASADA IX - Unikać zbędnej kontaminacji strażaków lub ratowników podczas działań oraz zwracać szczególną uwagę na możliwość wystąpienia kontaminacji wtórnej. Dekontaminację organizować według potrzeb.

ZASADA X - Bezwzględnie przestrzegać zabezpieczenia medycznego działań ratownictwa chemicznego i ekologicznego.

Kierujący działaniem ratowniczym może odstąpić w trakcie działania ratowniczego od zasad uznanych powszechnie za bezpieczne, zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.