Project:Sandbox

= 1.  Başlangıç =

1.1.            SCADA Nedir?
SCADA terimi İngilizce  "Supervisory Control and Data Acquisition”   kelimelerinin ilk harflerinin okunması ile  oluşturulan bir kısaltmadır. Kapsamlı ve bütünleşmiş bir veri tabanlı kontrol ve izleme sistemi olan SCADA ile bir tesise veya işletmeye ait tüm elektronik birimlerin otomatik kontrolü, gözetlenmesi ve sonuçların raporlanması sağlanabilir. Temel olarak SCADA yazılımından izleme, kontrol, veri toplama, verilerin kaydı ve saklanması işlevlerini gerçekleştirmesi beklenmektedir. SCADA sistemleri endüstriyel proseslerde, imalat, üretim, enerji üretimi, imalat ve rafinerilerde sürekli, kesintili, tekrarlayan ya da ayrık modlarda çalışabilir. Altyapı işlemleri, kamu veya özel sektörlerde su arıtma ve terfi merkezlerinde, atık su arıtma, petrol  ve gaz boru hatları, elektrik iletim ve dağıtım, rüzgâr jeneratörleri, sivil savunma siren sistemleri ve büyük  iletişim sistemlerini içerebilir. Tesis binaları, havaalanları, gemiler ve uzay istasyonları da dahil olmak   üzere kamu ve özel tesisleri kapsayabilir. Isıtma ve havalandırma sistemlerinde (HVAC) erişim ve   enerji tüketimini kontrol ve izleme gerekebilir. SCADA sağladığı maksimum fayda, güvenlik ve kolaylık bakımından endüstri tesislerinin en büyük ihtiyaçlarından olmaya devam edecektir.

1.2.            MikroSCADA
MikroSCADA geliştirilirken stabilite, kullanım kolaylığı ve görsellik prensipleri ön planda tutulmuştur. MikroSCADA ile sahada bulunan her türlü otomasyon biriminin görsel olarak takip, kontrol ve değerlendirilmesi sağlanabilir.

MikroSCADA’ nın sahip olduğu bazı özellikleri şöyle özetleyebiliriz:

Geniş Görsel Kütüphane
·        Geniş görsel kütüphanesinin yanında, kullanıcıların da kendi SCADA bileşenlerini kolaylıkla hazırlamasına imkan verir.

Paralel Yedekli Çalışma(Hot Standby)

 * Sahadan    veriler her iki SCADA sisteminde okunur ve işlenir.
 * Veri    kaybı yaşanmaz
 * Haberleşme    durum testleri (saha cihazları veya yedek SCADA)

Server/Client Mimari

 * Çoklu    çalışma istasyon desteği
 * Çalışma    istasyonlarına yetki seviyesi atama

Lisansa Bağlı Etiket Kapasitesi

 * Sınırsız    lisans imkanı (Sistem belleği ile sınırlıdır.)
 * Etiket    sayısı kadar alarm etiketi tanımlayabilme
 * Etiket    sayısı kadar trend tanımlayabilme

İşletim Sistemi Desteği

 * Windows    7
 * Windows    8
 * Windows    10
 * Linux    (Debian)

Güvenlik

 * Etiketlere    ve sayfalara 128 farklı erişim yetkisi tanılama
 * Kullanıcılara    128 farklı grup üyeliği atayabilme
 * İşletim    sistemi ile entegre güvenlik
 * Haberleşmede    katman 7 protokollerinin TLS/SSL versiyonları
 * Yetkilendirme    mekanizmasında düz metin şifreler yerine salt eklenmiş SHA256 özetler     kullanır

Veri Aktarım

 * SQL    uyumlu dışa ve içe veri aktarım imkanı

Alarm

 * Tanımlanmış    tüm etiketler için alarm tanımlama imkanı
 * Alarmlar    256 farklı kritiklik seviyesi tanımlayabilme
 * Aktive    alarmları ve alarm geçmişini izleme imkanı
 * Tarih    ve önem sırasına göre alarm izleme imkanı
 * Alarm    listesinden çıktı alma imkanı:Excel,printer,pdf

Veri Kayıt Trend İzleme

 * Tanımlanmış    tüm etiketler için log kayıt imkanı
 * Trend    tanımlanmış etiketler grafiksel gösterim
 * Trend    tanımlanmış etiket verilerinin excel, pdf veya printer çıktısı

Haberleşme

 * Mikrodev    PLC,REMOTE IO ve Gateway ürünleri ile mükemmel bağlantı
 * Endüstri    standardı çok sayıda protokolle uyum: MODBUS TCP, MODBUS RTU,DNP3,SNMP,     IEC-* ,BACNET

Veri Tabanı Desteği

 * PgSQL
 * SQLite

= 2.  Mimari = Mikrodev SCADA sunucusu intranet ya da internet üzerinden saha cihazlarına bağlanarak bu cihazların gerçek zamanlı izleme ve kontrolünü sağlar. Topladığı verileri etiket, olay ve alarm veri tabanına kaydeder. Aynı zamanda hazırlanmış olan SCADA projesini kullanarak internet üzerinden sunucuya bağlanan kullanıcıların sahadaki cihazları izlemesini ve kontrol etmesini sağlar.

SCADA projesi Mikroscada Editör programı ile oluşturulur. “Bileşen Yöneticisi” kullanılarak yeni görsel bileşenler oluşturulabilir. Kullanıcı ve grup erişim hakları da “Kullanıcı Yöneticisi” aracılığıyla değiştirilir.

1 SCADA Mimarisi

= 3.  Editörün Kullanımı =

= 3.1.           Yeni Proje Oluşturma = Yeni proje oluşturmak için: 2 Yeni Proje Oluşturma 3 Proje Konumu 4 Veritabanı Seçimi 5 Görünüm Ayarları 6 Versiyon Kontrol 7 Proje Dosyaları
 * Dosya>Yeni    Dosya ya da Proje > Mikrodev SCA Projesi seçilir.
 * Proje    ismi ve nereye kaydedeceği seçilir.
 * Veritabanı    kullanıcı adı ve şifrenizi girdikten sonra "Bağlantıyı Test Et"     butonuna basılarak şifre doğrulaması yapılır.(Eğer PostgreSQL veritabanı,     sisteminizde kurulu değilse " PgSQL ‘i indir" bağlantısına     tıklayarak ilgili versiyonu indirip kurmanız gerekir)
 * Ekran    rengi, varsayılan sayfa boyutu gibi görsel parametreler ayarlanır.
 * Sonraki    sayfada SVN sürüm kontrol aracı kullanacaksak, bununla ilgili ayarlamalar     yapılır.
 * "Finish"    butonuna basılarak yeni proje oluşturulmuş olur. Yeni oluşturduğunuz proje     2 adet dosyadan oluşur. Bunlardan ilki proje yapılandırma parametrelerinin     saklandığı “scapro” uzantılı dosyadır. Bu dosya üzerinde herhangi bir     değişiklik yapmanıza genelde ihtiyaç yoktur. Otomatik oluşturulan diğer     dosya ise “intro.sca” ismindeki dosyadır. SCADA sisteminde kullanacağınız     ana ekranı bu sayfa üzerinde tasarlayabilirsiniz.

= 3.2.           Etiket ve Kanal Editörü = Kanal ve etiketler, SCADA yazılımının sahadaki cihazlar üzerindeki veriye ulaşabilmesini sağlayan özel tanımlardır. Kanallar, sahadaki cihaz ile haberleşmeyi sağlayacak olan protokol tanımlarını ve bu protokole ait özel ayarları içerir. Etiketler ise bağlantı kurulmuş olan cihaz üzerindeki yazmaçlara ait adres tanımlarından oluşur.

Sahadaki bir cihaz ile bağlantı tanımlarını içeren kanallar oluşturulabileceği gibi, aynı zamanda makro veya veritabanı sorgusu gibi sanal bağlantıların da tanımlandığı özel kanallar oluşturulabilir.

Yeni bir kanal oluşturmak için “Etiket Kanal Editörü” sekmesi açılarak, herhangi bir kanal üzerine sağ fare butonuna basılır ve  açılan menüden “Yeni Kanal” seçilir.

Açılan diyalogda yeni kanalla ilgili gerekli ayarlamalar yapılabilir.

= 3.3.           Kullanıcı Yöneticisi =

= 3.4.           Bileşen Yöneticisi =

= 3.5.           SCADA Görsel Bileşenleri = Mikrodev SCADA, izlenen verilerin görselleştirilmesi için farklı tiplerde bileşenler sunar. Bunlar; temel bileşenler, zamanlayıcı, grafik, veri tabanı sorgu ve metin bileşenleridir.

8 SCADA Bileşenleri

3.5.1.              Temel Bileşenler
Temel bileşenler Editörün solundaki panelde "SCADA Bileşenleri" bölmesi içinde bulunmaktadır.

“Bileşen Yöneticisi” kullanılarak buradaki bileşenlere kullanıcının tanımlamış olduğu farklı nesneler de eklenebilir. Mevcut sayfaya bileşen eklemek için paneldeki bileşenlerden birine sol fare tuşu ile bastıktan sonra, sahnede istenen pozisyona sol fare tuşu ile tekrar basılır ve bileşen eklenmiş olur.

Eklenen bileşenin boyutlarını değiştirmek için bileşenin sol alt köşesindeki üçgen ikonunu fare ile hareket ettirebilirsiniz. Bileşene ait gelişmiş özellikleri değiştirmek için “Bileşen Özellikleri Paneli” kullanılır.

3.5.2.              Zamanlayıcı Bileşeni
Mikrodiagram yazılımda PLC projesine eklemiş olduğunuz “Zamanlayıcı Blokları” nın kontrolünü “Zamanlayıcı” bileşeni üzerinden yapabilirsiniz. Etiket/Kanal Editöründe tanımlamış olduğunuz “Zamanlayıcı Etiketleri” ni zamanlayıcı bileşenine ekleyerek, istemci üzerinden kullanıcıların zamanlama ayarlarını değiştirebilmeleri sağlanır.

9 Zamanlayıcı Bileşeni

3.5.3.              Grafik Bileşeni
Grafik bileşeni kullanılarak, istediğiniz etikete ait verileri grafiksel olarak izleyebilirsiniz. Grafik nesnesi grafikleri çizgi grafiği şeklinde gösterir. Grafik ayarları penceresinde grafiğin görünümü, davranışı ve gösterilecek etiketlere ait parametreler ayarlanabilir.

10 Grafik Bileşeni

3.5.4.              Veritabanı Sorgu Bileşeni
Bu bileşen veritabanından bazı özel sorguların alınarak istemci üzerinde gösterilmesini sağlar. Veritabanı sorgu ayarları penceresinde, sorgulanacak etiket, sorgu tipi, aralığı, güncelleme sıklığı ve bileşenin göeünümüyle ilgili parametreler ayarlanabilir.

11 Veritabanı Sorgu Bileşeni

3.5.5.              Metin Bileşeni
Metin bileşeni, farklı font, renk ve biçimde yazıları ekranda göstermek için kullanılır. Metin bileşeni üzerinde herhangi bir dinamik içerik gösterilmez. Sabit metinler için kullanılır. Metnin format ayarlarını araç çubuğundaki "Format" sekmesinden değiştirebilirsiniz.

12 Metin Bileşeni

3.5.6.              Bileşen Parametreleri
Bileşenlere ait çok sayıda parametre "Bileşen Parametreleri" panelinden ayarlanabilir.

Özellikler Sekmesi
13 Bileşen Parametreleri - Özellikler

Nesne Adı: Bileşenleri birbirinden ayırmak için kullanıcı tarafından atanan isim bu alana girilir.

Geometri: Bileşenin ekrandaki konumu, boyutu ve rotasyon ayarları tam sayı değerler olarak girilir.

Sabitler

§ Yazı X Ofseti: "Yazı Etiketi" tanımlanmışsa ve "Yazı İçeriği" girilmişse, bu parametre gösterilecek olan metin için yatay bir ofset tanımlar.

§ Yazı Y Ofseti: "Yazı Etiketi" tanımlanmışsa ve "Yazı İçeriği" girilmişse, bu parametre gösterilecek olan metin için dikey bir ofset tanımlar.

§ Yazı İçeriği: "Yazı Etiketi" tanımlanmışsa, buraya girilmiş olan "formatlanmış" metin, bileşen üzerine yazdırılır. Girilecek metin "printf metin formatı"nda olmalıdır. Formatlama için aşağıdaki örnekler kullanılabilir:

Tamsayılar:              %d      =>"1977"

Öne boşluk ekleme:             %10d =>"       1977"

Öne sıfır ekleme:     %010d =>"0000001977"

Float sayılar:                        %4.2f   =>"3.14"

§ Yazı Stilsayfası: Gösterilecek olan "Yazı İçeriği" için stilsayfası tanımlayarak, yazı fontu, boyutu ve rengi gibi görünüm ayarlarını yapabilirsiniz. Burada bazı örnekler bulabilirsiniz.

§ Sayfaya Git: "Olay Aksiyonu" parametresi "SAYFAYAGİT" olarak tanımlanmışsa, burada tanımlanmış olan sayfa bileşen üzerine basıldığında istemci ekranında açılır.

§ Metin Genişliği: Bileşen üzerinde gösterilecek olan metnin maksimum genişlik değeridir.

Olaylar

§ Hedef Olay Etiketi: "Olay Aksiyonu" nun hedefi olan etiketi tanımlar

§ Olay Tipi : Olayın hangi durumda tetikleneceğini belirleyen parametredir.

o  FareTuşunaBasıldı: Sol fare tuşuna basılma olayı

o  FareTuşuBırakıldı: Sol fare tuşu bırakılma olayı

o  TuşBasıldı: Klavye tuşu basma olayı

§ Olay Aksiyonu: "Olay Tipi" tetiklendiğinde çalıştırılacak olan fonksiyon seçilir

o  ATA               : "Hedef Olay Etiketi" nin değerini "1" yapar.

o  TEMİZLE     : "Hedef Olay Etiketi" nin değerini "0" yapar.

o  DEĞİŞTİR    : "Hedef Olay Etiketi" nin değerini "1" ise "0", "0" ise "1" yapar.

o  DEĞERİYÜKLE: Bu fonksiyon seçilirse, kullanıcılar istemci yazılımda bu bileşene fare ile sağ tıklayarak “Hedef OlayEtiketi” nin değerini değiştirebilecekleri bir diyalog sayfası çıkar.

o  SONRAKİSAYFA

o  ÖNCEKİSAYFA

o  SAYFAYAGİT : "Sayfaya Git" de seçilmiş olan sayfa ekranda açılır.

Etiketler Sekmesi
Bu panelden seçilen etiketlerden okunan değerler, karşısındaki parametreyi sahadan okunan değerlere göre devamlı olarak günceller.

Aynı zamanda burada tanımlanan etiketler makrolarda da kullanılabilir. Her etiket için öntanımlı "i, o, s, w" değerleri vardır.

i (in) : Etiketin sahadan okunan ham değeri

o (out):Etiketin makro işlemlerinden geçirildikten sonra ekranda gösterilmek istenen değer

s (set):Etiket için kullanıcı tarafından set edilmek istenen değer

w(write): Kullanıcının set etmek istediği değerin makro işlemlerinden geçirildikten sonra sahadaki cihaza yazılmak istenen değer

i ---Makro>o ,   s---Makro>w

Herhangi bir makro işlemi yoksa i o'ya eşittir, s w'ya eşittir. Daha detaylı bilgi için Makrolar kısmına bakınız.

14 Bileşen Parametreleri - Etiketler

Özellik Etiketleri

§ Resim Index Etiketi: Bileşenin anlık olarak gösterilecek resim indeksini gösterir. Hangi indekste hangi resmin bulunacağı "Bileşen Yöneticisi" nden değiştirilebilir veya "Diğer Sekmesi"nde "resimler" in altında görülebilir.

§ Yazı Etiketi :Burada seçilen etiketin değeri, "Yazı İçeriği" nde belirlenen formata göre bileşen üzerinde gösterilir.

§ X Konumu : Bileşenin ekrandaki yatay pozisyon koordinatı bu parametreden alınır. Sayfanın sol üst köşesi (0,0) koordinatıdır. Sağa doğru gidildikçe X değeri artar.

§ Y Konumu : Bileşenin ekrandaki dikey pozisyon koordinatı bu parametreden alınır. Sayfanın sol üst köşesi (0,0) koordinatıdır. Aşağı doğru gidildikçe Y değeri artar.

§ Genişlik : Bileşenin genişlik değeri bu etiketten okunur.

§ Yükseklik : Bileşenin yükseklik değeri bu etiketten okunur.

§ Döndürme Açısı : Bileşenin X ekseni le yaptığı rotasyon açısıdır. Derece cinsinden değer alır.

§ Metin rengi : Bileşen üzerinde gösterilecek olan metnin rengi bu parametreden alınır.*

§ Maske rengi : Bileşen üzerinde uygulanacak olan maskenin rengi bu parametreden alınır.*

§ *#112233 şeklinde tanımlanan RGB renk değerinin "112233" şeklindeki hex değerinin, tamsayı karşılığı şeklinde değer alınır .Örnek hex renk değerlerini buradan görebilirsiniz. Seçtiğiniz renk değerini tamsayıya çevirmek için buraya bakabilirsiniz.

§ Maske Saydamlığı: Gösterilecek olan maskenin saydamlık değeri için  0-255 arası bir değer bu etiketten alınır.

§ Özel Etiketler: Burada seçeceğiniz 7 adet etiket makrolarda kullanılabilir.

Diğer Sekmesi
15 Bileşen Parametreleri - Etiketler

§ Limitler: Kullanıcıların istemci yazılımı üzerinden “Hedef Olay Etiketi” değerini değiştirebilecekleri maksimum ve minimum değerler buradaki parametreler kullanılarak ayarlanır.

§ İpucu: Kullanıcıların istemci yazılımında fareyi bileşen üzerine getirdiklerinde gösterilecek içeriği ayarlar.

§ Makro: Bileşen için yazılacak makra scripti bu kutuya yazılır. Makrolar hakkında ayrıntılı bilgi için ilgili bölüme bakınız.

§ Webbağlantısı: Eğer bu alanda bir web safyası linki tanımlanırsa, bileşene fare ile sağ tıklayarak açılan menuden, ilgili sayfaya ulaşılabilecek bir menu girdisi oluşturulur.

§ Resimler: Bu bileşen içerisinde tanımlı resimler ve indeks numaraları bu alanda gösterilir.

= 3.6.           Sunucu Yazılımı = Sunucu yazılımının çalıştırılabilmesi için bir proje ile ilişkilendirilmesi gerekir. Editör menüsünden çalıştırıldığında, halihazırda açık olan proje sunucu tarafından kullanılır. Sunucuyu editörden bağımsız olarak çalıştırmak için “Editör > Araçlar >Sunucu Dosyalarını Oluştur” seçilerek bir klasör belirtilir ve sunucu dosyaları bu klasöre kopyalanır. “ServerEngine” programcığı sunucuyu başlatmak için kullanılır. “ServerEngine” programcığı, varsayılan davranış olarak kendisiyle aynı klasörde “Project” isminde bir klasör arar.

“Project” klasörü editör tarafından oluşturulan özel dosyalar içerir. Bunların başlıcaları; “MikrodevScada.ini” ,”Project.zip”, “.sca uzantılı proje sayfaları” ve bileşen dosyalarıdır. Sunucu hangi veritabanına bağlanacağını ve kayıtları tutacağı yer gibi bilgileri “MikrodevScada.ini” dosyasında okur.

SCADA sunucu ilk kez başlatıldığında, kullanıcı tarafından veritabanı bağlantı bilgilerinin girilmesi istenebilir. Sunucu farklı klasördeki bir projeyi de ağaşıdaki komut satırı parametrelerini kullarak açabilir.

“ServerEngine –d “C:\Users\yg\Desktop\server\project “ –u kullaniciadi –p sifre –s sunucuadresi”

-d : Proje klasörü

-u: Veritabanı kullanıcı adı

-p: Veritabanı şifresi

-s: Veritabanı sunucu adresi

16 Sunucu Ana Ekranı

Sunucunun ana ekranında genel sistem loglarının izlenebileceği bir konsol bulunur. Bu konsol üzerinde sunucu ile ilgili önemli değişimler gösterilir. Daha detaylı sunucu logları ayrı bir dosyada kaydedilir. “Başlat” butonuna basıldığında sunucu saha cihazlarıyla bağlantı kurar. Bağlantı kurulduktan sonra sunucu istemcilerin bağlanabileceği bir port açar ve gelen bağlantıları bekler. Sunucu sahadan veri okumaya başladığında, proje ayarlarında belirtildiği şekilde bu verileri veritabanı sunucusuna göndererek kaydeder. Etiket izleme ekranında sahadan okunan verilerin anlık değerleri izlenebilir.

17 Sunucu Etiket İzleme Ekranı

Etiket izleme ekranındaki anlık değerler üzerinde etiketId, etiket adı, kanal adı, cihaz adresi gibi parametrelere göre filtreleme yapılabilir.

“Değer” alanında gösterilen sayısal verinin yanında “dced” şeklinde bir metin bulunuyorsa, bu durum  cihaz ile SCADA sunucu arasında bir bağlantı problemi olduğunu gösterir

Sürücü izleme ekranında çalışan protokol sürücüleriyle ilgili bilgiler verilir. Bu konsoldan cihaz bağlantı problemleriyle ilgili bilgiler elde edilebilir.

Alarm ekranı ise, sistemde oluşmuş olan alarmların geçmişi ve mevcut alarmların gözlemlenebilmesini sağlar.

= 3.7.           İstemci Yazılımı = İstemci yazılımı; uç kullanıcıların SCADA sunucusuna internet ya da intranet üzerinden bağlanarak, hazırlanan projeyi gözlem ve kontrol edebilmelerini sağlar.

18 İstemci Giriş Ekranı

SCADA sunucuya bağlanabilmek için kullanıcı, şifre, sunucu adresi ve portu bilgilerini istemci yazılımına girmeniz gerekir. Bu bilgiler doğru bir şekilde girildiğinde sunucu ile istemci yazılımı arasında şifrelenmiş bir bağlantı oluşturulur ve sunucudan gönderilen proje giriş ekranı istemcide gösterilir.

İstemci ekranının sol tarafında yer alan “sayfa seçici” de,  editörde “SCADA Sekmesi” olarak tanımlanan sayfalar için kısayollar gösterilir. Burada gösterilen kısayolların görünümü ve sırası editör üzerinde ayarlanabilir. Bu kısayollar yanında alarm paneli ve web görünüm paneli kısayolları bulunur.

18 İstemci Ekranı

Erişim Yetkileri

İstemci üzerinde gösterilen içerik;  kullanıcının, sayfaların ve tanımlı etiketlerin erişim yetkilerine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Kullanıcının erişim yetkisi olmayan sayfalar “sayfa seçici” de gösterilmez ya da bu sayfalara doğru olan bağlantılar çalışmaz. Eğer sayfadaki bir görsel öğe,  kullanıcının erişim yetkisi olmayan bir etiket içeriyorsa kullanıcının bu öğeyi izlemesi veya kontrolü engellenir.

= 4.  Gelişmiş Ayarlar = Log klasörü windows platformlarda şu klasörde bulunur:

C:\Users\ \AppData\Roaming\Mikrodev

Log klasörünün altında şu log dosyaları bulunur:

log_server.txt: Sunucuya ait detaylı logların bulunduğu dosyadır

log_serverstarter.txt : Sunucu izleyici yazılımına ait logların bulunduğu dosyadır